hooggevoelig kind herkennen: signalen, kwaliteiten en hoe je als ouder kunt helpen
Bo Handels, holistisch kindercoach bij Praktijk BO – Op zoek naar jezelf
wat is een hooggevoelig kind precies?
Een hooggevoelig kind is een kind met een zenuwstelsel dat prikkels sterker opmerkt en dieper verwerkt dan gemiddeld, een eigenschap die ongeveer twintig procent van de mensen heeft en die al vanaf de geboorte aanwezig is.
De Amerikaanse psychologe Elaine Aron introduceerde in 1996 de term HSP, wat staat voor Highly Sensitive Person, nadat ze ontdekte dat deze intense manier van waarnemen bij een vast deel van de bevolking voorkomt en dus geen zeldzaamheid of afwijking is. Hooggevoeligheid is een persoonlijkheidseigenschap en geen stoornis: het zenuwstelsel van een hooggevoelig kind filtert simpelweg minder informatie weg dan bij andere kinderen, waardoor er meer binnenkomt om te verwerken.
Dat geldt voor prikkels van buitenaf, zoals geluid en licht, maar ook voor prikkels van binnenuit, zoals emoties en gedachten. Onderzoek naar hooggevoeligheid laat trouwens zien dat deze eigenschap niet uniek is voor mensen: bij meer dan honderd diersoorten is een vergelijkbare gevoeligheid waargenomen, wat erop wijst dat het een evolutionair zinvolle eigenschap is en geen toevallige afwijking.
Hooggevoeligheid komt evenveel voor bij jongens als bij meisjes en blijft een leven lang bestaan, ook bij volwassenen, wat meteen verklaart waarom ik in mijn praktijk zowel kinderen als hun ouders begeleid rond dit thema.
het verschil tussen hooggevoeligheid en overprikkeling
Hooggevoeligheid is de aanleg zelf, terwijl overprikkeling het gevolg is van te veel prikkels binnenkrijgen zonder de kans om ze te verwerken. Dat onderscheid is belangrijk omdat je er als ouder heel anders op reageert. Een hooggevoelig kind is niet per definitie overprikkeld: met genoeg rust, ruimte en voorspelbaarheid kan een hooggevoelig kind juist heel ontspannen en stralend door het leven gaan. Overprikkeling ontstaat pas wanneer er te veel prikkels achter elkaar binnenkomen, bijvoorbeeld een volle schooldag, een drukke verjaardag en een fel verlichte supermarkt op dezelfde dag, zonder dat er tussendoor een rustig moment is om alles te verwerken.
Een overprikkeld kind reageert vaak op een van twee manieren: het overschreeuwt zichzelf met driftbuien en onrust, of het trekt zich juist terug en wordt stil en afwezig. Beide reacties zijn een teken dat het zenuwstelsel het even niet meer kan bijbenen, niet een teken van verwend of dwars gedrag. Als ouder is het dus minder de vraag of je kind hooggevoelig is en meer de vraag hoeveel rust je kind nodig heeft om die gevoeligheid met plezier te kunnen dragen en hoe je herkent wanneer die grens in zicht komt.
signalen die je thuis kunt herkennen
Je herkent een hooggevoelig kind vaak het eerst aan kleine, terugkerende dingen thuis, zoals een kind dat naadjes in sokken niet kan verdragen, fel opkijkt bij een onverwacht hard geluid of moeite heeft met de overgang van de ene activiteit naar de andere. Veel hooggevoelige kinderen hebben een opvallend oog voor details, merken op dat er een schilderijtje scheef hangt of dat jij een andere geur draagt dan normaal en kunnen daar behoorlijk van in de war raken. Ze voelen bovendien vaak feilloos aan hoe iemand anders zich voelt, nog voordat diegene er zelf iets over zegt en pikken daardoor de spanning in huis of in de klas op als een soort onzichtbare radar. Ook een sterke band met dieren en de natuur komt veel voor, net als levendige dromen of nachtmerries en een diep gevoel van rechtvaardigheid, waarbij oneerlijkheid tegenover zichzelf of een ander hen enorm kan raken.
Nieuwe situaties, zoals een eerste schooldag, een logeerpartijtje of een onbekende ruimte, worden vaak eerst voorzichtig geobserveerd voordat een hooggevoelig kind zich er comfortabel in voelt.
Dat voorzichtige gedrag wordt soms verward met verlegenheid, terwijl het eigenlijk een zorgvuldige manier van de wereld aftasten is.
Ook afscheid nemen, bijvoorbeeld bij de schooldeur of aan het einde van een leuke middag, kan bij een hooggevoelig kind net iets meer tijd en troost vragen dan bij andere kinderen, simpelweg omdat het die overgang net zo intens beleeft als alles daaromheen.
de kwaliteiten van een hooggevoelig kind
Een hooggevoelig kind heeft naast die gevoeligheid ook een aantal opvallend mooie kwaliteiten, zoals een groot inlevingsvermogen, een rijke fantasie en een scherp gevoel voor nuance dat andere kinderen vaak nog niet hebben. Juist omdat een hooggevoelig kind zoveel opmerkt, denkt het ook creatiever en verrassender na over een probleem en komt het regelmatig met oplossingen of vragen waar een volwassene zelf niet meteen aan gedacht had. De diepe empathie die bij hooggevoeligheid hoort, maakt van deze kinderen vaak trouwe vrienden die goed aanvoelen wanneer een ander verdriet heeft, ook als dat verdriet niet hardop wordt uitgesproken.
Ook hun gevoel voor rechtvaardigheid is een kracht: een hooggevoelig kind komt vaak spontaan op voor een kind dat gepest wordt of voor een dier dat niet goed behandeld wordt, zonder dat iemand daarom hoeft te vragen. Deze kwaliteiten verdienen minstens zoveel aandacht als de valkuilen, want een kind dat vooral hoort wat er lastig aan hem of haar is, gaat zichzelf uiteindelijk ook zo zien. Een groot deel van mijn werk als kindercoach bestaat dan ook uit het samen met een kind ontdekken van al die kwaliteiten, zodat hooggevoeligheid een kracht wordt in plaats van iets om je voor te verstoppen.
Wil je deze signalen en kwaliteiten ook thuis makkelijker kunnen herkennen en bespreken met je kind, dan zijn mijn HSP Coachkaartjes in de webshop daar een fijn hulpmiddel voor.
wat je als ouder zelf kunt doen
Je helpt een hooggevoelig kind vooral door voorspelbaarheid en rustmomenten in te bouwen, zodat er tussen de indrukken door tijd is om alles te verwerken. Een vaste dagstructuur geeft houvast en het helpt enorm om veranderingen van tevoren aan te kondigen, zoals een verjaardagsfeestje, een andere juf voor de klas of een verhuizing, zodat je kind zich er alvast op kan voorbereiden in plaats van ermee overvallen te worden. Een rustig plekje in huis, waar je kind zich af en toe even kan terugtrekken zonder dat dit als straf voelt, kan al veel verschil maken op een drukke dag.
Belangrijk is ook dat je de gevoelens van je kind erkent in plaats van ze weg te wuiven: een simpele zin als ‘ik zie dat dit veel voor je is’ doet vaak meer dan een verklaring waarom iets eigenlijk wel meevalt. Let daarnaast op praktische prikkelbronnen zoals kriebelende kledinglabels, fel licht of een volle agenda en bouw na een drukke dag bewust een rustig moment in, ook al lijkt je kind daar zelf niet meteen om te vragen. Je hoeft trouwens niet alles zelf uit te vogelen: een kindercoach die ervaring heeft met hooggevoeligheid kan met jou meedenken over wat specifiek bij jouw kind past.
hoe ik hooggevoelige kinderen begeleid
Ik begeleid hooggevoelige kinderen door eerst rust en veiligheid te bieden, want een kind dat zich gejaagd voelt, kan niet aan zelfvertrouwen of nieuwe vaardigheden werken.Tijdens de sessies werk ik veel met beeldtaal en poppetjes vanuit de POPtalk-methode, omdat een hooggevoelig kind vaak meer voelt dan het onder woorden kan brengen. Beelden helpen dan om dat gevoel toch zichtbaar en bespreekbaar te maken. Ook kindermassage zet ik regelmatig in, want aanraking helpt een hooggevoelig kind om weer contact te maken met het eigen lijf en te voelen waar het eigen lichaam eindigt en de buitenwereld begint.
Waar het kan, werk ik het liefst buiten in de natuur, omdat veel hooggevoelige kinderen daar merkbaar tot rust komen. Ik weet ook uit eigen ervaring hoe het voelt om hooggevoelig te zijn: als kind nam ik moeiteloos de spanning van een hele klas over, terwijl niemand dat aan de buitenkant van me kon zien. Die eigen ervaring helpt me om snel aan te voelen wat een kind nodig heeft, zonder dat daar veel woorden voor nodig zijn. Ouders betrek ik altijd bij het traject, met tussentijdse evaluatiemomenten, want thuis leert een hooggevoelig kind het meest van een omgeving die zijn gevoeligheid begrijpt in plaats van probeert te temperen. Op de pagina over kindercoaching lees je meer over hoe hooggevoeligheid bij kinderen terugkomt in mijn praktijk en op de pagina voor volwassenen lees je hier meer over als je vermoedt dat je zelf ook hooggevoelig bent.
veelgestelde vragen over een hooggevoelig kind
hoe weet ik of mijn kind hooggevoelig is?
Je merkt hooggevoeligheid meestal aan een combinatie van signalen, zoals intens reageren op prikkels, een sterk inlevingsvermogen en behoefte aan meer rust dan andere kinderen van dezelfde leeftijd. Er bestaat geen medische test voor hooggevoeligheid, omdat het een persoonlijkheidseigenschap is en geen aandoening, maar een gesprek met een kindercoach die ervaring heeft met hooggevoeligheid kan wel duidelijkheid geven. Herken je meerdere signalen uit dit blog in jouw kind, dan is een vrijblijvend kennismakingsgesprek een fijne eerste stap. Op de pagina met werkwijze en tarieven lees je hoe zo’n traject eruitziet.
is hooggevoeligheid hetzelfde als autisme of adhd?
Nee, hooggevoeligheid is een andere eigenschap dan autisme of AD(H)D, al kunnen de signalen soms op elkaar lijken, zoals overprikkeling of moeite met veranderingen. Bij hooggevoeligheid gaat het vooral om de intensiteit waarmee prikkels worden verwerkt, terwijl autisme en AD(H)D te maken hebben met andere aspecten van de ontwikkeling en het brein. Een kind kan overigens zowel hooggevoelig zijn als een andere diagnose hebben, dus bij twijfel is het goed om dit breder te laten uitzoeken door een arts of psycholoog.
kan kindercoaching helpen bij hooggevoeligheid?
Ja, kindercoaching helpt een hooggevoelig kind om zijn gevoeligheid beter te leren kennen en er vriendelijker mee om te gaan, in plaats van ertegen te vechten. Tijdens de sessies ontdekt een kind welke kwaliteiten bij zijn hooggevoeligheid horen en krijgt het praktische tools mee om met overprikkeling om te gaan, passend bij zijn eigen leeftijd en karakter. Ook ouders krijgen handvatten mee, zodat de nieuwe inzichten niet bij de coachsessie blijven hangen maar ook thuis hun plek vinden.
herken je iets van jouw kind in dit verhaal en wil je eens vrijblijvend kennismaken?
Stuur gerust een berichtje via de contactpagina, dan plannen we samen een gratis kennismakingsgesprek in.
Bij Praktijk BO – Op zoek naar jezelf bied ik een complete begeleiding voor kinderen en volwassenen op het gebied van hooggevoeligheid, rouw, voeding en zelfbeeld. Ik werk vanuit wat jij en je kind op dat moment nodig hebben, of dat nu een gesprek is, een massage of een workshop.
Onderweg volgde ik de opleiding tot kindercoach, HSP-begeleider, holistisch voedingscoach en POPtalk-trainer en ben ik aangesloten bij Adiona, de beroepsvereniging voor kindercoaches. Zo blijf ik leren, net als de kinderen en ouders die ik mag begeleiden.
Met mij heb je één vertrouwd aanspreekpunt dat jouw hele traject begeleidt van begin tot einde.